کوددهی و تغذیه درختان پسته بعد از برداشت محصول، یکی از مهمترین مراحل در طول سال زراعی است که تأثیر بسزایی در عملکرد و کیفیت محصول سال آینده دارد. در این دوره، درختان برای بازیابی انرژی از دست رفته در طول باردهی و ذخیرهسازی مواد غذایی برای سال آینده، نیاز مبرمی به مواد مغذی دارند.
به طور کلی، مدیریت تغذیه پس از برداشت در باغات پسته به شرح زیر است:
1. اهمیت و اهداف کوددهی پس از برداشت پسته:
- بازسازی ذخایر غذایی درخت: در طول فصل رشد و بهخصوص در زمان پر شدن مغز پسته، درخت انرژی و مواد غذایی زیادی را صرف میکند. کوددهی پس از برداشت به درخت کمک میکند تا این ذخایر (بهخصوص در ریشهها، تنه و شاخههای اصلی) را برای شروع رشد سال آینده بازسازی کند.
- افزایش تشکیل جوانههای گل: تغذیه مناسب در این دوره، نقش حیاتی در تمایز جوانههای رویشی به جوانههای گل و در نتیجه افزایش پتانسیل باردهی در سال آتی دارد.
- افزایش مقاومت به تنشها: درختانی که از تغذیه خوبی برخوردارند، در برابر تنشهای محیطی مانند سرما، خشکی و آفات و بیماریهای پسته مقاومتر خواهند بود.
- افزایش کیفیت محصول سال آینده: تغذیه صحیح، مستقیماً بر روی اندازه، رنگ و پر شدن مغز پسته در سال آینده تأثیر میگذارد.
2. زمان مناسب کوددهی پسته:
بهترین زمان برای کوددهی پس از برداشت پسته، بلافاصله بعد از برداشت محصول و قبل از خزان کامل برگها است. در این دوره، برگها هنوز فعال هستند و میتوانند مواد غذایی را جذب کرده و به سمت ریشهها و سایر اندامهای ذخیرهای منتقل کنند. معمولاً این زمان از اواخر شهریور تا اواخر مهر (بسته به منطقه و رقم) متغیر است.
3. عناصر غذایی کلیدی و نقش آنها:
- نیتروژن (N):
- نقش: حیاتیترین عنصر برای رشد رویشی، تشکیل پروتئینها و آنزیمها. ذخیره نیتروژن در این دوره برای رشد اولیه جوانهها و شاخههای سال آینده ضروری است.
- میزان مصرف: حدود 30 تا 50 درصد از کل نیاز سالانه نیتروژن درخت پسته میتواند در این مرحله تأمین شود.
- پتاسیم (K):
- نقش: افزایش مقاومت به تنشهای محیطی (سرما، خشکی)، بهبود کیفیت محصول (پر شدن مغز، افزایش وزن و اندازه)، تنظیم تعادل آبی گیاه و بهبود فتوسنتز.
- میزان مصرف: پتاسیم نیز نقش بسیار مهمی در ذخیرهسازی و انتقال مواد غذایی دارد. حدود 30 تا 40 درصد از پتاسیم مورد نیاز درخت را میتوان پس از برداشت تأمین کرد.
- فسفر (P):
- نقش: در متابولیسم انرژی گیاه، رشد ریشهها، گلدهی و تشکیل میوه نقش دارد.
- میزان مصرف: معمولاً مقدار کمتری فسفر در این دوره نیاز است، اما تأمین آن به خصوص در خاکهای فقیر از فسفر مهم است.
- روی (Zn):
- نقش: یک ریزمغذی حیاتی برای پسته است که در تشکیل هورمونهای رشد، گردهافشانی و جوانهزنی نقش دارد. کمبود آن باعث ریزبرگی و کاهش عملکرد میشود.
- میزان مصرف: در این دوره، محلولپاشی روی (سولفات روی) به خصوص در باغاتی که مشکل کمبود روی دارند، بسیار توصیه میشود.
- بر (B):
- نقش: در تشکیل گرده، جوانهزنی لوله گرده و انتقال قندها در گیاه نقش دارد.
- میزان مصرف: محلولپاشی بر (اسید بوریک یا بوراکس) نیز همراه با روی، میتواند به بهبود وضعیت درخت برای سال آینده کمک کند.
- آهن (Fe):
- نقش: در تشکیل کلروفیل و فتوسنتز نقش دارد.
- میزان مصرف: در خاکهای آهکی ایران، کمبود آهن رایج است. در صورت مشاهده علائم کمبود (زردی برگها)، استفاده از کلات آهن (EDDHA) به صورت چالکود یا همراه با آب آبیاری توصیه میشود.
- کودهای آلی و زیستی:
- استفاده از کودهای دامی پوسیده یا کمپوست در چالکود یا کانالکود در پاییز، علاوه بر تأمین مواد غذایی، باعث بهبود ساختمان خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب و فعالیت میکروارگانیسمها میشود.
4. روشهای کوددهی:
- چالکود: بهترین و موثرترین روش برای کوددهی پاییزه است. در این روش، چاله ها یا کانال هایی در ناحیه سایهانداز درخت حفر شده و کودهای شیمیایی (به خصوص فسفره و پتاسه) و کودهای آلی در آن قرار داده میشوند. سپس با خاک پر میشوند. این روش باعث میشود کودها به تدریج در دسترس ریشهها قرار گیرند.
- محلولپاشی برگی: برای عناصر ریزمغذی مانند روی و بر، بهترین روش محلولپاشی بر روی برگها است. این روش جذب سریع و کارآمد را تضمین میکند.
- آبیاری قطرهای/کودآبیاری: در سیستمهای آبیاری قطرهای، میتوان کودهای محلول را همراه با آب آبیاری به ریشهها رساند. این روش برای کودهای نیتروژنه و پتاسه مناسب است.
- پخش سطحی: این روش برای کودهای آلی و برخی کودهای شیمیایی (مانند سولفات پتاسیم) قابل استفاده است، اما کارایی کمتری نسبت به چالکود دارد.
5. نکات مهم در کوددهی پسته پس از برداشت:
- آنالیز خاک و برگ: قبل از هر گونه کوددهی، انجام آزمایش خاک و برگ ضروری است. این آزمایشها به شما کمک میکنند تا نیاز واقعی درختان به عناصر غذایی را شناسایی کرده و برنامه کوددهی را بر اساس آن تنظیم کنید. از کوددهی “کورکورانه” خودداری کنید.
- کیفیت آب آبیاری: شوری آب میتواند جذب برخی عناصر را مختل کند. به کیفیت آب آبیاری توجه کنید.
- میزان رطوبت خاک: برای افزایش کارایی جذب کودها (به خصوص کودهای محلولپاشی و کودآبیاری)، خاک باید رطوبت کافی داشته باشد.
- شرایط آب و هوایی: از محلولپاشی در ساعات گرم روز یا در زمان وزش باد شدید خودداری کنید. بهترین زمان اوایل صبح یا اواخر بعدازظهر است.
- عدم افراط: مصرف بیش از حد کودها میتواند به درخت آسیب رسانده و باعث آلودگی محیط زیست شود. همیشه بر اساس نتایج آزمایشات و توصیههای کارشناسی عمل کنید.
- استفاده از کودهای حاوی هیومیک اسید و فولویک اسید: این مواد میتوانند به بهبود جذب عناصر غذایی توسط ریشهها کمک کنند و کارایی کودها را افزایش دهند.
- تغذیه با باکتریهای مفید: استفاده از کودهای زیستی حاوی باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن یا حلکننده فسفات، میتواند به افزایش دسترسی درخت به این عناصر در خاک کمک کند.
با رعایت این اصول و برنامهریزی دقیق، میتوانید درختان پسته خود را پس از برداشت محصول به بهترین شکل تغذیه و کوددهی کرده و زمینه را برای یک محصول پربار و با کیفیت در سال آینده فراهم آورید.