شوری خاک یکی از دغدغه های مهم کشاورزان به ویژه کشاورزان مناطق کویر داخل ایران است که میتواند رشد گیاهان را دچار محدودیت و خشکی کند و عملکرد محصولات و تناژ نهایی برداشت را کاهش دهد. شوری خاک در اصل به حضور بیش از حد نمکهای محلول در خاک گفته می شود. این نمکها میتوانند از منابع مختلفی مانند آبیاری با آب شور، آبیاری های غرقابی و بادبی بالا و تبخیر زیاد ، کودهای شیمیایی نامرغوب، یا نفوذ آب دریا به زمینهای کشاورزی ایجاد شود. برای کاهش شوری خاک می بایست از روشهای مختلفی از مانند اصلاح ساختار خاک و استفاده از کوددهی برای کاهش شوری بهره برد . که در ادامه برخی از راهکارهای آن را خدمت شما بیان می کنیم :
1. تاثیر شوری خاک بر گیاهان:
شوری خاک باعث ایجاد مشکلات زیر برای گیاهان میشود:
کاهش جذب آب: افزایش غلظت نمک در خاک باعث کاهش پتانسیل آب خاک شده و جذب آب توسط ریشهها را دشوار میکند.
مسمومیت یونی: تجمع بیش از حد یونهای سدیم (Na+) و کلر (Cl-) در خاک میتواند منجر به مسمومیت گیاه شود.
اختلال در جذب مواد غذایی: شوری خاک میتواند جذب عناصر غذایی ضروری مانند پتاسیم ، کلسیم و منیزیم را مختل کند.
آسیب به ساختار خاک: شوری خاک میتواند باعث پراکندگی ذرات خاک، کاهش نفوذپذیری آب، و تخریب ساختار خاک شود.
این ها تنها بخشی از آسیب های وارده به گیاه در خاک های شور می باشد که ما در مقاله ای جداگانه برای پسته این موضوع را مورد بررسی قرار دادیم.
2. کوددهی برای کاهش شوری خاک :
در هنگام شوری خاک، هدف از کوددهی، تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه با وجود شوری موجود در خاک و درنهایت رشد بهتر گیاه می باشد. که در ادامه به برخی از آنها می پردازیم :
- استفاده از کودهای حاوی شوری پایین : انتخاب کودهایی که مقادیر شوری پایینی دارند، برای جلوگیری از افزایش بیشتر شوری خاک مهم است.
- مصرف کودهای آلی: کودهای آلی میتوانند به تدریج به بهبود ساختار خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب، و کاهش اثرات منفی شوری کمک کنند، از جمله بهترین کودهای آلی در این زمینه می توان به کود فوق العاده بست ای سی از شرکت زمرد سبز کویر (میرجلیلی) اشاره کرد.
- کودهای کلسیم: کلسیم میتواند با جایگزینی سدیم در خاک ، سبب کاهش شوری خاک شود . از بهترین کودهای آلی حاوی کلسیم نیز می توان به کود اولترا کلسیم پلاس اشاره کرد.
- مصرف بهینه کودها: مصرف مناسب و اصولی کودهای نیتروژن، فسفر، و پتاسیم برای کاهش شوری خاک و مقابله با آن و بهبود رشد گیاه ضروری است. استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژن به علت مشکلات زیست محیطی توصیه نمی شود.
- مصرف کودهای میکرو: شوری خاک میتواند سبب کاهش در جذب عناصر کممصرف (میکرو) (ریزمغذی) شود . بنابراین، استفاده از کودهای میکرو یا ریزمغذی در خاک های شور توصیه می شود.
3. و اما کودهای دیگر :
کودهای آلی:
- کود دامی پوسیده: کود دامی پوسیده (مانند کود گاوی یا مرغی) حاوی مواد آلی، عناصر غذایی و ریزمغذیها است. این کود باعث بهبود اصلاح ساختار خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب، و کاهش شوری خاک میشود. از اضافه کردن کودهای دامی تازه و خیس به خاک و همچنین کودهای شتر برای خاک های شور پرهیز نمایید.
- کمپوست: کمپوست نیز مانند کودهای دامی پوسیده ، باعث بهبود و اصلاح ساختار خاک و تأمین عناصر غذایی و کاهش شوری خاک می شود.
- ورمی کمپوست: این نوع کودها دارای مواد آلی فراوانی در خود بوده که علاوه بر رشد بهتر گیاه و افزایش بازدهی نهایی آن ، سبب کاهش شوری خاک می شود.
- کودهای سبز: کشت گیاهان پوششی مانند شبدر و لوبیا و برگرداندن آنها به خاک، باعث افزایش مواد آلی و بهبود ساختار خاک و در برخی موارد کاهش شوری خاک میشود.
- کودهای ارگانیک: برخی از کودهای ارگانیک مانند جلبک دریایی و موادمعدنی به شدت سبب کاهش شوری خاک می شود که کود بست ای سی علاوه بر کاهش شوری خاک سبب تنظیم پی اچ (PH) خاک نیز می گردد.
کودهای حاوی کلسیم:
گچ کشاورزی: گچ کشاورزی یا سولفات کلسیم یک اصلاح کننده جدی خاک است که میتواند یونهای سدیم را با کلسیم جایگزین کند و در نتیجه شوری خاک تا مقادیر بالایی کاهش دهد.
کلرید کلسیم: کلرید کلسیم نیز میتواند با جایگزینی یون های سدیم و کلسیم به بهبود ساختار خاک کمک کند.
کودهای شیمیایی کاهش دهنده شوری
4. نکات مهم در کوددهی خاکهای شور:
آزمایش خاک: قبل از استفاده از هر نوع کودی و با هرمیزانی ، انجام آزمایش و نمونه برداری خاک برای تعیین میزان شوری و اسیدی بودن و عناصر غذایی موجود در خاک ضروری است.
آبیاری مناسب: مدیریت آبیاری، از جمله استفاده از روشهای آبیاری قطرهای و جلوگیری از روش های سنتی و غرقابی ، میتواند به کاهش شوری به ویژه در مناطق گرم و خشک کمک کند.
کودهای آلی: کودهای آلی در خاکهای شور، در بلندمدت بسیار مفید و نتیجه فوق العاده ای را ایجاد میکنند . علاوه بر کاهش شوری خاک سبب بهبود ساختار خاک و تامین عناصر مغذی مورد نیاز گیاه نیز می شوند.
پرهیز از کودهای شیمیایی با شوری بالا: کودهایی مانند اوره، کلرید پتاسیم، و سوپرفسفات تریپل شاخص شوری بالایی دارند و بهتر است در خاکهای شور مصرف نشوند.
تکرار مصرف: در خاکهای شور، معمولاً از مقدار کم این کودها و در دفعات بیشتر مصرف کنید تا از تجمع بیش از حد نمکها جلوگیری شود.
توجه به نیاز گیاه: نیاز غذایی گیاه نیز در انتخاب کود مهم است. گیاهان مختلف به مقادیر متفاوتی از عناصر غذایی نیاز دارند و در خاک های با شوری بالا بهتر است از گونه های مقاوم تر در مقابل با شوری استفاده کنید.
محلولپاشی: استفاده از محلولپاشی کودهای اصلی و ریز مغذی در شرایط شوری خاک ، سبب جذب بهتر آنها توسط گیاه میشود.
5. اقدامات مکمل در مدیریت شوری خاک:
علاوه بر کوددهی، اقدامات دیگری نیز برای مدیریت شوری خاک توصیه میشود که برخی از آنها را درقسمت مدیریت شوری خاک گلخانه توضیح دادیم و در اینجا نیز آنها را بیان می کنیم .
شستشوی خاک: شستشوی خاک با استفاده از آب شیرین میتواند نمکهای اضافی را از منطقه ریشه خارج کند . در این روش با آبیاری غرقابی و یادبی بالای آب شیرین باعث انتقال شوری به لایه های دور از دسترس ریشه خواهد شد.
زهکشی مناسب: اطمینان از زهکشی مناسب خاک برای جلوگیری از تجمع نمکها در سطح خاک
کشت گیاهان مقاوم به شوری: همانطور که در بالاتر گفتیم می توانید ازگیاهان مقاوم به شوری در مزرعه خود استفاده و کشت کنید.
جمعبندی:
مادر این مقاله به تعدادی از راهکارهای کاهش شوری خاک نظیر ، استفاده از کوددهی برای کاهش شوری ، اصلاح کننده های خاک و مدیریت آبیاری، استفاده از کودهای آلی، کودهای حاوی کلسیم، و کودهای شیمیایی با شاخص شوری پایین، به همراه مدیریت مناسب آبیاری و زهکشی برای مقابله با شوری خاک اشاره کردیم . اما تمامی این موارد باید با انجام آزمایش خاک و دانش فنی و مهندسی کارشناسان کشاورزی برای نتیجه گیری بهتر استفاده نمایید.
در صورت هرگونه سوال می توانید آن را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بذارین .
